Büyük Selçuklu'nun Anadolu'nun Fethi Politikası

Büyük Selçuklu'nun Anadolu'nun Fethi Politikası

Selçukluların Türkmenlere Karşı İzlediği Siyaset 

    Selçukluların kuruluşundan itibaren onları uğraştıran en temel meselelerden birisi de Oğuzların göçü ve iskânı meselesidir. Oğuzlar planlı programlı yaşamayı pek sevmezler. Devlete ise zayıf bir bağ ile bağlı olup bağlı oldukları Boy Beyi’nin hükümdara bağlılığı vasıtasıyla merkezle ilişkileri vardır. İşte bu vaziyette oğuzlar üzerinde hiçbir yaptırım gücü olmayan Hükümdar, Oğuzların kendilerine göre yurt ve hayvanlarına otlak bulma gailesi nedeniyle sürekli hareket halinde olup çoğu zaman yerleşik Müslüman halkın ya ekinlerine zarar veriyor ya da yağma hareketlerinde bulunmalarına rağmen kendi tebaası saymış ve onların bu sorunlarını halletmeye çalışmıştır. Selçuklular genelde bu sorunu şu yolla halletme cihetine gitmişlerdir:

 

■Türkmenleri Anadolu’nun Fethi için yollamak,

■Türkmenleri gaza ve cihada teşvik etmek,

■Türkmenlere arkadan lojistik destek sağlamak.

 

         Tarihçi Maverdi’nin bu konu hakkında bize naklettiği bilgiler; Abbasi Halifesi dönemin en önemli İslam âlimlerinden olup bu dönem için bulunmaz bir hazine olan “Ahkam-ı Sultaniye” yazarı Maverdi’yi İslam beldelerinde zarar vermekte olan Oğuzların durumunu görüşmek ve birdenbire ortaya çıkarak Gazneliler gibi önemli devleti yenip Türkistan bölgesine hâkim olan Selçukluların Şii olup olmadığını ve Abbasi halifeliği hakkındaki düşüncelerini öğrenmek maksadıyla, Tuğrul Bey’e elçi olarak yollamış ve bundan Selçuklulara ne kadar değer verdiğini anlayabiliyoruz.

 

Anadolu’nun Fethedilme Nedenleri:

 

1.Büyük Selçuklu Devleti kurulduğundan beri planlı ve programlı olarak hükümdarlarınca uygulanan resmi bir Anadolu Fethi politikası vardır(Osman Turan, M. Altay Köymen ve İbrahim Kafesoğlu).

2.Büyük Selçuklu Devleti’nin Anadolu’ya karşı resmi bir fetih politikası yoktur ve yapılan fetihler ise devletten bağımsız hareket eden Türkmenler ya da hanedan üyeleri tarafından yapılmıştır (Nejat kaymaz).

Anadolu’nun Fethi Sebepleri

 

1.Selçuklu ülkesine sığmayan ve tebaa olarak adlandırılan Türkmenlere yurt bulmak,

2.Müslüman halk ve ülkeleri Türkmenlerin saldırı ve istilalarından korumak,

3.Cihat ederek “Türk Cihan Hâkimiyeti Mefkûresi”ni gerçekleştirmek

        Tuğrul Bey resmi fetih politikası sonucu Amcaoğullarını Batı’yı ve Anadolu’yu fethetmekle görevlendirmiştir.

 

■Amcası Yusuf Yınal’ın oğlu İbrahim Yınal’ı İsfahan ve Hemedan’a ,

■Amcası Arslan Yabgu’nun oğlu Kutalmış ve Resul Tekin’i Hazar Denizi bölgesine,

■Musa İnanç Yabgu oğlu Hasan ile Kardeşi Çağrı bey’in oğlu Yakuti’yi Azerbaycan’a

       Göndererek buraların fethini merkezden gözetmekle beraber Anadolu’nun kapısı olan Kafkaslara sefer düzenlemiş ve Doğu Anadolu’dan geçmiştir.

 

Selçukluların Anadolu’ya Yaptıkları Seferler

         Anadolu daha önce yaklaşık 300 yıl boyunca Müslümanların akınına uğramasına rağmen fethedilemeyip Türkmenler yalnızca 50 yıl gibi kısa bir sürede Anadolu’yu fethetmişlerdir. Bunun nedeni ise, Araplar ganimet elde etmek için seferler düzenlerken Türkmenler yurt edinmek için mücadeleye girişmiş ve ele geçirdiği bölgelerde hemen yerleşmiş ve kendisine vatan edinmiştir. Bizans İmparatoru II. Basil Anadolu’ya yayılmasını engellemek için Kafkaslarda bulunan Ermeni prensliklerini yıkmış ve Ermenileri Sivas ve orta Anadolu’ya yerleştirerek burada tampon bir bölge oluşturmaya çalışmıştır.

 

     İmparator Konstantin (1042–1055) ise Liparit komutasında 1045’de Selçuklular üzerine yollamış ve Kutalmış Diyarbakır ve Musul’daki Yabgulu Türkmenleri yanına alarak Gence kalesi yakınlarında bu Bizans-Gürcü kuvvetlerini yenmiştir. Kutalmış bunun üzerine Tuğrul Bey’e; Bu bölgelerin zengin olduğunu, Romalılar(Bizans) kadınlar gibi korkak olduğunu ve bu bölgeleri hiçbir güçlükle karşılaşmadan elde edebileceklerini belirtmiştir.

PASİNLER SAVAŞI

     Tuğrul Bey zamanında Bizans ve Gürcülere karşı da büyük başarılar sağlanmıştı. Arslan Yabgu'nun oğlu Kutalmış ve İbrahim Yınal, Bizans-Gürcü kuvvetlerini Pasinler Savaşı ile büyük bir hezimete uğrattılar (1048). Bu savaşta Gürcü Kralı Liparit esir edilmiş; İstanbul'daki yıkık bir caminin onarımı ve Tuğrul Bey adına burada hutbe okunması şartıyla serbest bırakılmıştır. 1054 yılında Tuğrul Bey Azerbaycan'daki mahallî hükümdarları itaat altına aldıktan sonra Anadolu'ya yönelmiş ve Malazgirt'i kuşatmıştır. Ancak kışın yaklaşması üzerine geri dönmüş, Yakutî'yi Anadolu akınlarını devam etmekle görevlendirmiştir. İbrahim Yınal’ın bu zaferi sonunda Tuğrul Bey ona kaynaklarda geçen 40–150 bin arası altın hediye etmek istemişse de İbrahim Yınal kırgınlığından dolayı kabul etmemiştir.

 

Yapılan Antlaşmaya göre:

 

1.Emeviler döneminde Mesneme b. Abdülmelik tarafından İstanbul’da yapılmış olan cami ve medrese tamir edilecek,

2.Bu camide Şii Fatımi Halifesi adına okutulan hutbe artık Sünni Abbasi Halifesi ve Selçuklu Hükümdarı adına okutulacak,

3.Caminin mihrabına eski Türk hâkimiyet alametlerinden olan ve Tuğrul bey’in de kullandığı Ok-yay işlenecek,

4.Suğur veAvasım Bölgeleri Selçuklulara bırakılacak,

5.Bizans Selçuklulara yıllık vergi verecek.

     Böylece Selçuklular ilk üç madde ile İslam dünyasının liderliğini eline almıştır. Suğur veAvasım Bölgeleri’ni elde ederek Anadolu’da sağlam bir şekilde yerleşme başlamış oldu.

■İbrahim Beyter

Selçuk Üniversitesi

Orta Çağ Tarihi

Yüksek Lisans Öğrencisi

Yararlanılan Kaynaklar

■M. Altay Köymen, Tuğrul Bey Ve Zamanı

■Ali Sevim, Anadolu'nun Fethi Selçuklular Dönemi